Józef Lompa (1797–1863)
Józef Piotr Lompa urodził się 29 czerwca 1797 roku w Oleśnie, w rodzinie drobnego kupca, a zmarł 29 marca 1863 roku w Woźnikach — w mieście, w którym dziś jest nasz ogród. Był nauczycielem, organistą, poetą, tłumaczem, publicystą, autorem pierwszych polskich podręczników szkolnych na Górnym Śląsku i pionierem etnografii tej ziemi. Historycy nazywają go prekursorem polskiego odrodzenia narodowego na Górnym Śląsku.
Chłopak z Olesna
Miał wyjątkową pamięć — czytać i pisać nauczył się jeszcze przed szkołą, a jako dwunastolatek grał na skrzypcach i organach. Na gimnazjum w Opolu rodziny nie było stać, więc już jako czternastolatek zarabiał na siebie jako pisarz w kancelarii sądowej w Oleśnie, potem w Gorzowie Śląskim. Wieczorami uczył się sam, bo chciał zostać nauczycielem. W latach 1815–1817 skończył seminarium nauczycielskie we Wrocławiu i po krótkiej pracy w Łomnicy i Lublińcu trafił do Lubszy pod Woźnikami.
Czterdzieści lat w Lubszy
Od 1819 do 1858 roku był w Lubszy nauczycielem i organistą — pod jego opieką bywało ponad sto polskich dzieci. Pełnił też funkcję pisarza gminnego, walczył o remont i rozbudowę szkoły (naraził się przy tym władzom powiatowym) i doprowadził do powstania nowego budynku szkolnego. To w Lubszy zaczął pisać: podręczniki, zbiory pieśni, poradniki dla rolników, opowiadania i wiersze. Jego pierwsza książka, „Krótkie wyobrażenie historii Śląska dla szkół elementarnych" (1821), rozeszła się w trzech tysiącach egzemplarzy i doczekała drugiego wydania.
Człowiek pióra i pracy u podstaw
Dorobek Lompy to — w zależności od źródła — od 50 do około 100 utworów po polsku: podręczniki, dzieła historyczne i etnograficzne (dzieje Olesna, Bytomia, Gliwic, Opola i Woźnik), pierwsze śląskie zbiory pieśni kościelnych, bajki i podania ludowe, tłumaczenia poezji, artykuły w prasie. Zbierał ludowe pieśni, baśnie i legendy; korespondował m.in. z Józefem Ignacym Kraszewskim. W 1848 roku był inicjatorem Towarzystwa Nauczycieli Polaków i Towarzystwa Pracujących dla Oświaty Ludu Górnośląskiego w Bytomiu, współpracował z „Dziennikiem Górnośląskim", który bronił języka i praw polskiej ludności.
Ostatnie lata w Woźnikach
Za działalność narodową stracił posadę w Lubszy i ostatnie lata przeżył w Woźnikach w niedostatku — o jego trudnej sytuacji pisały ówczesne gazety. Zmarł tu w 1863 roku. Woźniki pamiętają: w mieście stoi jego pomnik, jego imię nosi miejscowa szkoła podstawowa, a w Lubszy, w szkole, w której uczył, działa izba pamięci.
Dlaczego jest naszym patronem
Lompa całe życie robił to, co robi ogród: cierpliwą pracę u podstaw. Uczył, pisał, zbierał, budował — dla ludzi obok siebie, bez rozgłosu i bez majątku. Rodzinny Ogród Działkowy w Woźnikach nosi jego imię, bo taka codzienna robota dla wspólnoty jest też naszą tradycją.